Ade 2011!

Dreh dich um

Dreh dich um

Dreh dein Kreuz in den Sturm

Geh gelöst, versöhnt, bestärkt

Selbstbefreit den Weg zum Meer

Selbstbefreit auf dem Weg zum Meer

… es passiert immer irgendwas Komisches…



Ukrayna , 2011

Yola cikmadan hemen önce yanima ne alsam diye düsünürken – cogunlukla rastlantilar rol oynar benim yolculuk kitaplari secerken, daha sonrada o kitabi hep o yolculukla ya da durumla hatirlarim - elime "Nemesis" gecti

Philip Roth yillardir yazdiklarini hem merakla bekledigim, hem de kisisel olarak ilgimi gecen bir yazar. "Nemesis" gecen yil Amerika’da yayinlanmisti. Bu yil almancaya Dirk van Gunsteren cevirisiyle C. Hanser Verlag tarafindan yayinlaninca daha fazla beklemeyip okumaya karar vermistim. Roth’un son romanlarinda iyice aciga cikan, benim giderek cok hosuma giden,  kelimeleri son derece ekonomik kullanisi, bu ekonomik halden cikan sarsici, güclü bir rhetorik ve tek gram fazlaliga karsi tahamüllüsüzlügü Nemesis’de tepe noktasina ulasiyor.

„… daima garip bir sey seyler olur… „ Mr. Cantor torunu Bucky’e sik sik söyledigi en sevdigi cümle bu,  neredeyse tüm yolculugumuzu tanimliyor gibi.

Tam da Frankfurt- Viyana- Moldava- Kişinev - Ukraine-Odessa yolculugumuzu en iyi anlatan cümle bu. Kisa süreli bir proje nedeniyle fazla hazirlanmadan yola ciktik. Moldava’dan kiralik bir arabayla Ukrayna’ya, Odessa’ya gitmeye aniden orada karar verdik.



Moldava, 2011

Yemyesil, harika parklari olan, yasli görkemli cinar agaclarinin cevreledigi genis caddeler, eski sehirler, sevimli köyler, Conny’nin hayran kaldigi bahce kapilari ve duvarlari (yüzlerce, yoksa binlercesinin fotografini mi cekti bilemiyorum), sonu hic gelmiyecekmis gibi gelen sonsuz eski kolhozlar, bugday tarlalari, sari bir deniz gibi ucsuz bucaksiz aycicegi tarlalari, eski tren yollari, yer yer nadir ormanlar, bahcesinde Lenin heykelleriyle neredeyse hayatin durdugu yari- terkedilmis köyler, kasabalar, binlerce kilise, kimisi yeraltinda dehlizlere, kimisi kayaliklara oyulmus, cogu büyük, süslü, bakimli, kimi yol kiyisinda minik, nerdeyse nefes alinan hava bile ortodoks, yol kiyisindaki binlerce hac ve su kuyulari, nehirler, sulak alanlar, lagünler, moldovalilar, ukraynalilar, ruslar, hristiyan türklerin yeri Gagavuzya, kizgin ve gecmise özenen sanki onu konserve ederek saklamak isteyen transdinyester bölgesi ve daha bir dolu ayrinti. Sonra Karadeniz kiyilari, Türkiye bu kez karsi tarafta.

Moldova, 2011



Moldava, 2011

Odessa benim icin 1905 devrimi , Potemkin merdivenleri, potemkin zirhlisi ayaklanmasi, Sergei Eisenstein demek. Rastlanti bu ya tam Odessa Film festivalinin baslangic gününe denk gelmisiz. Odessalilarla o gece potemkin merdivenlerinde oturup festivalin acilis filmi Fritz Lang’in Metropolis’ini senfoni orkestrasi esliginde tekrar seyredecegim hic aklima gelmezdi. Kac kusak esitlik ve sinifsiz bir gelecek idealleriyle yola cikip, sonunda despot bir sosyalist ideolojinin kurbani eski sovyet cumhuriyetlerinde metropolis belki de cok naif kaliyor.

Ukrayna, 2011



Potemkin merdivenleri, odessa, 2011



Tüm yolculuga rengini veren sey insanlardi tabii. Her yerde derinden hissedilen yari acik- yoksullukla yasayan, gecmise biraz özleyerek bakan, sordugumuzda da bunu acikca anlatan, gelecekten kaygili, satilabilecek, ek para getirilebilecek her olanagi kullanmaya calisan cogunlugu dertli insanlar.

Moldava, gagavuzyeri, 2011

Ingilizce duyduklarinda neredeyse korkarak kacan, hic cevap vermeyen insanlar, yabancilardan seytan görmüs gibi kacarak uzaklasanlar hepimizi önce saskinliga, sonra üzüntüye sonra üzerinde saka yapabilecek kadar alistiktan sonra gülümsetmeye baslamisti. Sonra Gunther’in bildigi toplam 5-6 kelime rusca ile daha basarili oldugunu fark etmemiz. Merakli ve ilgili olanlara, dil bilmeseler bile isaret diliyle bize yollar tarif edenlere, potemkin merdivenlerindeki kücük büfesinden icecek alirken tanistigimiz sevimli adamin bizle uzun uzun felsefe, metropolis ve bir gün önce festival jürisinden John Malkovich’le nasil tanistigi konusunda sohbet etmesi, saatlerce son derece kötü yollardan macerali bir aramayla sonunda buldugumuz ama sivillere gecis olmadigini ögrendigimiz yanlis sinir kapisinda tanistigimiz, oraya nasil düstügümüze sasiran Ukrayna’li ikisi erkek biri kadin üc sevimli asker ve onlarla tek kelime ortak dil bilmeden anlasmamiz, maalesef ayni yollardan geri dönerek neredeyse yarim günü kaybetmemiz, saatlerce yollarda yiyecek bir yer bulamayip , kücük bir sehirde sorarak bulmaya calisirken yine insanlarin korkarak kacmasi, sonunda yasli bir kadinin benim saskin ve kirgin halimi anlayip elimden tutup sokagin kösesinden yakinlardaki bir lokantayi isaret diliyle anlatisi ve gülümseyerek bana almanca yemek anlamina gelen “ essen “ demesi, sonra o yoksul semtin yan sokaklarinda yalanci bir sato tarzi yapilmis, icine girince tek misafiri bizi oldugumuz Türkiye’deki satafatli bir tasra dügün salonuna benzeyen lokantadan cikinca, arabamizin aküsünün bittigi görmemiz, belki günde bir arabanin gectigi sokakta arabayi iterek hareket ettirmeye calisip basaramamiz, artik aksam üstünün yaklastigi bu garip yerde ne yapacagimizi düsünürken, yine isaret diliyle ögrendigimiz, kösede bir araba tamircisi olmasi, rastlanti bu ya oranin sahibinin askerligini dogu Berlin’de yaptigi icin biraz almanca bilmesi ve arabayi tekrar hareket ettirmesi, baskent Kişinev’deki dairemizin sahibinin onlardan ögrendigi ve hatirladigi almanca ile cocuklugundan alman komsularini anlatmasi, gagavuz bölgesinde benim türkcemle hemen herkesle anlasabilmemiz, yardim sever ve neseli insanlar,  Odessa’ki dairemizde rastladigim bizden önce kalan birinin biraktigi Iletisim yayinlarindan türkce Dostoyevski kitaplari, ah simdiden rengi soluklasmaya baslayan ne cok ani var.

Ukrayna, 2011

Ukrayna, 2011



Moldava, 2011



Ukrayna, Odessa, 2011



Nemesis ise baska bir yazinin konusu artik.

Türkiye’ye uzaktan bakarken

Murat Belge hakkinda yazilanlari hayret ve dehset icinde okurken, aslinda buna fazla sasirmamam gerektigini söylüyorum kendime. Birikim dergisi ilk ciktiginda da buna benzer düsmanca bir hava vardi. Bu atmosferin sol icinde bu kadar yayilacagina, giderek ona hakim olacagina, son yillarda Türkiye’de eski arkadaslarimla konusurken icime yayilan derin bir karamsarligin bana giderek daha bogucu gelecegini tahmin etmemistim.

Ben Taraf gazetesinde son yazisinda ondan nefret etmeme neden olacak bir sey göremedim. Belki de yaziyla iliskim - ya da yazarla- nefret / sevgi- cercevesinde olmadigindandir.

Haliyle dilin dogasi ve onun sonsuz yorumlara acik haliyle ben bu cilginca ve hic adil olmayan yargilamanin bende biraktigi hissi anlatayim. Bu genelde Türkiye’ye giderek daha hakim olan söylemle de yakinen ilgili. Hrank Dink öldürüldügünde de epeydir tahmin edilen cinayetin nedenini nicinini, toplumdaki cok derin etnik ve dini azinlik düsmanligi hatta genelde yabanci düsmanligi üzerinde tartismaktan cok ayakkabisinin delik olusuyla ilgili aglak söylem önemliydi. Yani sokakta ermeni oldugu icin öldürülen daha varlikli biri olsaydi söylem ne olacakti, yüzlerce insani aglatacak hangi sembol bulunacakti? Bir baska örnek Türkiye’de belli bir kesimin „ögretmen“ e yükledigi sembolik „ilerici- solcu“ söylemi. Köy enstitülerinin abartilarak ona belki de kurucusunun bile hedeflemeyi tahayyül edemedigi kutsal bir misyon- yükleme hali. Yurtseverlik/ Vatan hainligi ideolojisini besleyen kafasinin üstünde hareler tasiyan halk cocugu sembolü. Ah örnekler ne cok, Birgün gazetesinin neredeyse her satiri böyle.

Bu cok genis duygu sömürüsü yelpazesinde serin kanli bir mesafelilik hic yok. Gerceklikten cok onun yerine var saydigimiz nerdeyse göz yasartan kitch haliyle ilgiliyiz, gerceklikten kacarken siginilan yer; icinde insanin kendi haline de aglayacagi, derin asagilik kompleksiyle vardigi kendine acimanin tepe noktasi. Acaip hastalikli bir sosyal kiskanclik/ körlük, kendine benzemeyi red edeni yok saymak, mahvetmek – Türkiye’deki „dürüstlük“ „satilmak“ vb. söylemlerde basli basina bir konu aslinda - hastalikli, korkutucu tuhaf tehlikeli bir egosantrizm.
80 lerde Birikim okuyanlar bu tehlikeli halle yakindan tanismislardi.
Neyse, simdi anilara gecmeden aklima gelen tek seyle bitireyim, Murat Belge’ye deger veririm, keske üniversitelerde ona benzeyen akademisyen sayisi Türkiye’de daha cok olsaydi. Büyük olasilikla o zaman Türkiye’de sol söylem daha farkli olurdu.

hic unutmadan / No:5

...İlk adımın atıldığı andan itibaren insana geçmişe ait her şeyin zorla, zorbalıkla gasp edildiği, sökülüp koparıldığı bir yerdi...


http://bianet.org/biamag/azinliklar/130311-bir-canavarmisim-gibi-subaylar-beni-gormeye-geliyordu

 Bianet.org

dünya ne kücük bazen

Kalahari, Etoscha 2010

gecen kasimda Namibya'da  bu yil mayis ayinda yeniden  Kanada'da karsilasmak. Ah Jonathan und Maria !!!

yeniden umutlanmak

Oppenheim, Nisan 2011

Bir kac gün önce Der Spiegel dergisinde bir habere rastladim. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcısı Durdu Kavak Diyarbakır Cezaevi’ndeki işkencelere yönelik yeni soruşturma başlattıgi ve 12 Eylül dönemindeki işkencecilerle ilgili bilgileri Milli Savunma ile Adalet bakanlıklarına sorduguyla ilgiliydi. Umalim bu kez ciddi bir arastirmayla bu konu iyice acikliga kavusur.

Diyarbakir ceza eviyle ilgili bilgileri ben cok gecikerek ilk kez ayrintilariyla Nese Düzel’in Radikal’deki röportajlarindan okuyup neredeyse kendimi aylarca toparlayamamistim.

Türkiye’de hemen herkesin bildigi sistematik iskencenin varligini elbette ben de biliyordum. Hepimizin cevresinde en az bir tanidigi ya iskenceye ugramistir, ya da sonunda zaten beraat edecegi sacma sapan politik nedenlerle aylarca gözaltinda tutulmustur. Özellikle 12 Mart, 12 Eylülü ve sonrasini yasayanlar bunu iyi bilirler.

Ama bu kez beni dehsete düsüren, Diyarbakir ceza evinde sadistligin alabilecegi akil almaz boyutlarin yanisira iskencenin cesidinin bile Türkiye’de hangi etnik gruba ait oldugunuza bagli olmasiydi. Okuduklarim 12 eylülde hem Mamak'ta hem de emniyette yapilan iskencelerle kiyaslanamayacak boyuttaydi. Sanki Diyarbakir cezaevi, Türkiye’den bagimsiz tamamiyla kendi kurallari olan dünya disi bir yerdi. Orayi yönetenler, orada calisanlar ve bizzat iskenceyi sistematik bir titizlikle planlayip uygulayanlarin cogu zaten artik biliniyor ama o siralar – kimbilir belki simdi bile- kendilerinin tüm yasalarin disinda, dokunulmaz ve hesap sorulmaz olduklarina kesinlikle inanmis olmalilar.

O yazilari okudugum dönemde aklima ilk gelen soru böyle bir seyden sonra toplumsal baris mümkün mü? Devlet adiyla yapilmis bu cok karmasik, cok katmanli suclar nasil tek tek aciklanacak, sorumlular nasil yargilanacak? En önemlisi oralardan gecmis binlerce insan icin toplum olarak neler yapacagiz, onlarin acilarini samimi olarak nasil anlayabilecegiz? Cesetleri kaybolmus, kimbilir hangi tarlaya gömülmüs yüzlerce insanin yakinlarini baris istedigimize nasil ikna edecegiz?

Aklima Güney Afrikada’ki örnekler geliyor, örnegin Truth and Reconciliation Commission, (gercegi ortaya cikarma ve sonrasinda barismak, affetmek ile ilgili bir dolu olumlu gelisme var) ama gercegi hic bir bahane aramadan ortaya cikarma, onun aci veren manevi ve maddi sonuclarina katlanma, acik konusma ve özür dileme gelenegi olmayan, unutmaya egilimli bizim gibi toplumlar icin uygulanabilir mi, özellikle buna bir de tuhaf bir anayasa ve iyi islemeyen bir yargi sistemi eklenince? Benim süphelerim var.

Böyle durumlarda kisisel olarak ise yarayan bir yöntem var hepimiz icin, ben ya ben orada olsaydim, ya benim ailemden birisi orada iskence görseydi, ya yakinlarimdan birisi orada öldürülseydi diye soruyorum kendime, ne düsünürdüm, neler yapardim, neler umut ederdim, yeniden bu toplumda yerimi nasil bulurdum. Ya da bir adim daha ileriye gidip sunu düsünüyorum, ya Türkiye’de etnik bir azinliga ait olsaydim. Bunun insanin kendi sectigi politik, entellektüel ve zihinsel olarak hissettigi bir tür "gönüllü" azinlik olmaktan cok büyük bir farki var.

Böyle sorular ne ise mi yariyor? Bana Nese Düzel yazilarini okuduktan sonra bir daha böyle seyler yasanmamasi kisisel olarak ne yapabilirim, aktif olarak baris sürecine ne yardimim olur diye düsündürmüstü, son yillarda tanistigim kürt kökenli arkadaslarimi daha dikkatli dinliyorum.

bisiklet gezileri, bahar etc...

 Her yil oldugu gibi biz bugün yine yari-maratonu atlayip kendimizi rhein cevresinde üzüm baglarinindan baslayip ormanlara vurduk. Dilimizde eski "wander" sarkilariyla:

...Wir sind hinaus gegangen

Den Sonnenschein zu fangen...

Bergstrasse, 2011, April

Bergstrasse, 2011, April

Bergstrasse, 2011, April

Bergstrasse, 2011, April

button

bu gün rastlantiyla epeydir görmedigim bir tanidiga rastladim, yakasina ve cantasinda son haftalarda yeniden sik rastlanan bottonlar asmisti. Taaa eskilerden neredeyse otuz yil önceden kaldigini anlatti. Eve dönünce hemen tavan arasina cikip yillardir biriken eski kitaplar, kutular arasindan benimkini de buldum, seksenlerin ortalarindan kalan bir dolu anisi var...

 

die Zeit ...

                    Die Ballspieler,  Henri Rousseau, 1908

      

...Ein Etwas, form-und farbenlos,

Das nur Gestalt gewinnt,

Wo ihr drin auf und nieder taucht,

Bis wieder sie zerrinnt ...